odgłosy wieczoru

ciemnieje wieczór w podwórzu starej kamienicy

na dachu gołębie jak znieruchomiałe posągi

szybują w snach między gwiazdami

kolejno zapalają się światła mieszkań

zza drzwi wypływa gwar 

domowe sprzęty zaczynają rozmowę

szuranie krzeseł gaworzenie telewizora

głucho dudni bęben pralki

pod oknami czyjeś zmęczone człapanie 

z workiem na śmieci do kontenera i z powrotem

trzask frontowej bramy zamyka dzień

18 maja 1944 roku...

... żołnierze II Korpusu Polskiego pod dowództwem gen. Andersa po wielodniowych krwawych walkach (od 11 maja) weszli na teren zdobytego klasztoru Monte Cassino, otwierając drogę na Rzym.  Opis zmagań i wielkiego heroizmu dzień po dniu, godzina po godzinie zawiera reportaż Melchiora Wańkowicza Bitwa o Monte Cassino pisana przez autora w latach 1945 - 1946 i opublikowana w Rzymie i Mediolanie.

       Szczegółowe dane topograficzne, nazwy, elementy krajobrazu, szczegóły trudnego górzystego terenu, taktyczne decyzje ataku na kolejne stanowiska wroga zawarte w książce Wańkowicza znajdują potwierdzenie na mapach i rysunkach z pola bitwy. Wśród wielu barwnych i dramatycznych zarazem scen z pola walki przewijają się zwykli żołnierze, ich dowódcy oraz późniejsze znane postacie jak Gustaw Herling-Grudziński, który po zwolnieniu z sowieckiego łagru z Armią Andersa przeszedł szlak bojowy od Bliskiego Wschodu po kampanię włoską.  

      A dzisiaj?... Dzisiaj nadal rosną tam majowe maki, jak dawniej i jak głosi tytuł piosenki Feliksa Konarskiego (również żołnierza II Korpusu) Czerwone maki na Monte Cassino. Pieśń wraz z melodią skomponowaną przez Alfreda Schütza powstała w ciągu jednej nocy. Utwór emocjonalnie doskonale dopełnia reportaż Wańkowicza i bitewne dokumenty. 

Teren walk II Korpusu - mapa z 1944 roku 

Stanowisko Domek Doktora - wielokrotnie wspominany w książce Wańkowicza; mapa z 1944 roku

Stanowisko Głowa Węża - mapa z 1944 roku

Fragment terenu walk;

zaznaczyłam kolorami: w czerwonej obwódce Domek Doktora, żółto podkreślona Głowa Węża i na zielono Droga Polskich Saperów

Mapka opublikowana w 1946 roku w Wielkiej Brytanii

czekając - haiku

odwiedziny

skąd przybywają

te chmury?

oczekiwanie

grządki jedna przy drugiej

pełne nasion

majowa podróż

wiatr rozwiewa dmuchawce

w dal 

Zdawałam u niej egzamin

     Zmarła 24 kwietnia, dzisiaj był pogrzeb. Prof. Zofia Józefa Zdybicka, siostra urszulanka, profesor filozofii i religioznawstwa, wykładowczyni Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, współtwórczyni Lubelskiej Szkoły Filozoficznej. Prowadziła wykłady z filozofii Boga i filozofii religii oraz z antropologii, metafizyki i etyki. Pojawiała się na korytarzach w swoim szarym habicie urszulanki cicho, niespodziewanie i zawsze z uwagą, z półuśmiechem. Miałam szczęście i zaszczyt ją poznać, zdawać u niej egzamin, który bardziej przypominał przyjacielską rozmowę. Przyjazna, ciepła, zarazem rzeczowa i konkretna. Bez żadnej sztuczności.  Zmarła w wieku 97 lat, została pochowana na cmentarzu przy ul. Lipowej w Lublinie.  

     W ogóle miałam szczęście do wykładowców filozofii. Udało mi się jeszcze bywać na wykładach o. prof. Krąpca, słuchać jak fascynująco opowiada o niuansach myślenia filozoficznego. Miał energię dwudziestolatka, co objawiało się w szerokiej i obrazowej gestykulacji, od której czasami coś spadało z katedry. Jego przeciwieństwo - ks. prof. Józef Herbut (urodzony na Podolu w 1933 r.!): skupiony, zamyślony, pozornie wycofany, niepatrzący na salę i studentów - wykłady z logiki i metodologii głosił chodząc od ściany do ściany, niemal beznamiętnym tonem, ale niechby ktoś się tego nie nauczył! 

      Wiele mam do tej pory książek ówczesnej silnej lubelskiej grupy filozoficznej. Od "Ja, człowiek" ojca prof. Mieczysława Krąpca poczynając, przez podstawy filozofii prof. Antoniego Stępnia, podręczniki do retoryki prof. Piotra Jaroszyńskiego, etyczne rozważania ks. prof. Andrzeja Szostka i oczywiście książki siostry profesor Zofii Zdybickiej. Kawał dobrej wymagającej lektury! 

21. antologia słupska

      Wiosną 2026 roku ukazał się dwudziesty pierwszy zbiór wierszy wydany przez Centrum Kultury Powiatu Słupskiego. Dwutomowa publikacja składa się z części pierwszej Szepty wśród pól i części drugiej pod tytułem Słońce złotem sypnie, w których mam skromny udział. Jak zawsze starannie wydane, dopracowane edytorsko i ułożone w odrębne rozdziały utwory dają obszerny przegląd współczesnej twórczości poetyckiej autorów niemal z całej Polski a także z Litwy, Ukrainy, USA, Kandy.  Na podkreślenie zasługuje fakt, że poza tekstami wierszy autorzy przedstawieni zostali także na fotografiach oraz w zebranych na końcu każdego tomu biogramach twórczych, dzięki czemu czytelnicy mogą powiązać treści i wymowę poetycką niektórych utworów z losami ich twórców. 

       W tomie pierwszym publikacji znajdują się moje najnowsze wiersze napisane w ciągu ubiegłego roku: są miejsca, pamięć rzeki, nic pomiędzy oraz ogrody moje. 

W tomie drugim pod tytułem Słońce złotem sypnie mój udział poległ na napisaniu do niego wstępu, w którym omawiam wybrane aspekty form gatunkowych i motywów zamieszczonych w nim utworów. W sumie w obu częściach antologii została zaprezentowana twórczość ponad siedemdziesięciorga poetów z Polski i zagranicy. 

Fragmenty wstępu do części II - Słońce złotem sypnie

Dobry humor nie jest zły

Wyszukane w przedwojennej prasie. Humor nie tylko obrazkowy. 

Tytuły

     Przeglądając dawne gazety i czasopisma dochodzę do wniosku, że ówcześni wydawcy mieli większą fantazję. Najczęściej oczywiście tytuł wskazuje na tematykę, ale ciekawe są te, w których od razu ujawnia się czy miejsce wydania, czy zasięg, co miało znaczenie na przykład w czasach zaborów. Bogactwo oryginalnych tytułów potrafi nawet czasami rozbawić. Ciekawe, że w II połowie XIX wieku i na początku wieku XX wychodziło sporo czasopism satyrycznych, których dzisiaj na rynku próżno szukać. Próżno dzisiaj natrafić na coś oryginalniejszego, zabawniejszego niż piętnaście gazetek z programem telewizyjnym. Może magnaci prasowi - bo wydawcy tworzą dzisiaj potężne kartele -  powinni zerknąć na historię czasopiśmiennictwa i popisać się większą pomysłowością. 

"Złodziej Polityczny" z 1831 roku, Wydawany w Warszawie

"Wielkopolanin" z 1893 roku, wydawany w Poznaniu

"Kurier Teatralny Lwowski" z 1871 roku

"Dzwon" z 1928 r., wydawany w Warszawie

"Chata" z 1892 roku, dwutygodnik wydawany we Lwowie

"Wędrowiec" z 1888 roku, tygodnik turystyczny wydawany w Warszawie

"Biesiada Literacka", tygodnik wydawany w Warszawie w latach 1876 - 1917

"Dzień Dobry!" z 1931 roku, Warszawa

"Kolce" tygodnik satyryczny wydawany w Warszawie w latach 1871 - 1914

"Bicz" z 1885 roku, dwutygodnik satyryczno-humorystyczny wydawany w Krakowie

"Najnowsza Plotka" z 1912 roku, czasopismo satyryczne wychodzące nieregularnie w Wilnie

"Zagłoba" z 1919 roku, nieregularne czasopismo satyryczne wydawane w Warszawie

I z regionu lubelskiego:

I absolutna perełka: "Trubadur Polski" - tygodnik satyryczno-literacki, w którym publikowane były humorystyczne wersje arii operowych i operetkowych, wiersze na melodie operowe, kuplety i monologi operetkowe, anegdoty ze świata artystów.

"Trubadur Polski" z 1907 roku, wydawany w Warszawie

tu gdzie stoję

w tej przestrzeni w tej godzinie

kogut zapiał w szarość mgielną

ktoś wyrusza ktoś powraca

cyprys zastygł w rzeźbę wiatru

w tamtym domu ktoś zamieszkał

dym z komina wolno się unosi

ludzie jadą w strony swoich marzeń

w sieć schwytane rozkrzyczane słowa

milkną echa dalekiego świata

pies zaszczeka ptak zaśpiewa

czas przemija w brzmieniu sekundnika

w tej przestrzeni w tej godzinie

tu gdzie stoję już zapada cisza

kwiecień

Pocztówka z 1914 roku - dom w Paryżu, w którym 3 kwietnia 1849 roku zmarł Juliusz Słowacki 

Drzeworyt Władysława Żurawskiego z 1930 roku. Podpis może dziwić, że św. Franciszek w powiązaniu z kwietniem, choć główne wspomnienie przypada 4 października. Jednak w kalendarzu święty Franciszek występuje kilkakrotnie, między innymi 2 kwietnia, stąd skojarzenie z przylotem pliszki.

Piotr Stachiewicz: Kwiecień (święta Agnieszka z Montepulciano, wspomnienie 20 kwietnia)

Józef Rapacki, Rok w krajobrazie. Kwiecień, pocztówka przedwojenna 

jeśli umierać

jeśli umierać

to tylko po urodzinach

biografowie łatwo ustalą lata życia

epokę nazwą tytułem 

najbardziej poczytnej powieści

jeśli odchodzić

to tylko stąd gdzie rośnie drzewo

znające wszystkich 

którzy pod nim przechodzili

wystarczy posiedzieć

powspominać 

jeśli opowiadać

to tylko przy okazji

innego pożytecznego zajęcia

na przykład przy łuskaniu fasoli 

jeśli pisać

to tylko wtedy gdy ma się

coś do powiedzenia

prawdę nieprzemijającą

jak życie - fakt niby ulotny

a ciągle żywy 

mimo śmierci 

jeśli umierać

to tylko wtedy gdy przez igielne ucho

objęło się spojrzeniem

cały widnokrąg istnienia 

29 marca zmarł Wiesław Myśliwski, autor "Drzewa", "Widnokręgu", "Traktatu o łuskaniu fasoli", "Ucha igielnego"...